Boşanmada Arabuluculuk Zorunlu mu? Boşanma Arabulucuya Gider mi?
Boşanmada Arabuluculuk Dava Şartı mı?
Değildir. Türk hukukunda dava şartı (zorunlu) arabuluculuk; işçi alacakları, ticari davalar, tüketici uyuşmazlıkları ve kira uyuşmazlıkları gibi alanlar için öngörülmüştür — örneğin işçilik alacaklarında dava açmadan önce arabulucuya başvuru zorunludur. Boşanma bu alanlar arasında yer almaz: boşanma davası, arabuluculuk aşaması olmaksızın doğrudan yetkili aile mahkemesinde açılır.
Boşanma Neden Arabuluculuğa Elverişli Değil?
Arabuluculuk yalnızca tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri konularda mümkündür. Evliliğin sona ermesi, velayet ve çocuk nafakası ise kamu düzenine ilişkindir: evlilik ancak hakim kararıyla sona erer, velayet düzenlemesi çocuğun üstün yararı gözetilerek hakim denetiminde yapılır, çocuk yararına nafakadan önceden feragat dahi geçersizdir. Bu nedenle arabuluculuk tutanağı boşanma doğurmaz; eşlerin anlaşması bile tek başına yetmez, TMK 166/3’teki şartlar uyarınca hakimin tarafları bizzat dinlemesi ve düzenlemeyi uygun bulması gerekir. Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklarda ise elverişsizlik kanunda açıkça ve mutlak olarak düzenlenmiştir.
Hangi Konular Arabuluculuğa Gidebilir?
| Konu | Arabuluculuğa Elverişli mi? | Doğru Yol |
|---|---|---|
| Boşanmanın kendisi | Hayır | Anlaşmalı veya çekişmeli boşanma davası |
| Velayet ve kişisel ilişki | Hayır | Protokol + hakim onayı veya mahkeme kararı |
| Yoksulluk ve iştirak nafakası | Hayır | Protokol + hakim onayı veya mahkeme kararı |
| Aile içi şiddet içeren uyuşmazlıklar | Hayır — mutlak yasak | 6284 tedbirleri + ceza süreci |
| Mal rejimi tasfiyesi | İradi olarak tartışmalı biçimde mümkün | Protokolde düzenleme veya ayrı tasfiye davası |
Mal rejimi alacakları malvarlığına ilişkin olduğundan iradi arabuluculuğa görece elverişli görülür; ancak tasfiyenin protokol içinde çözülmesi veya mal paylaşımı davasıyla mahkemece karara bağlanması uygulamada güvenli yoldur.
Anlaşmak İsteyen Eşler İçin Doğru Yol
Uyuşmazlığı dava savaşına dönüştürmeden bitirmek isteyen eşler için hukukun öngördüğü mekanizma arabuluculuk değil, anlaşmalı boşanmadır: boşanmanın tüm sonuçlarını kapsayan bir protokol hazırlanır, dava açılır ve hakim önünde iradeler açıklanır; şartlar tamamsa dava tek celsede sonuçlanabilir. Hangi yolun somut duruma uygun olduğu için anlaşmalı mı çekişmeli mi karşılaştırmamıza bakınız.
Sıkça Sorulan Sorular
S: Boşanma davası açmadan önce arabulucuya gitmek zorunda mıyım?
C: Hayır. Boşanmada dava şartı arabuluculuk yoktur; doğrudan aile mahkemesinde dava açılır. Arabulucuya gitmeden açılan dava usulden reddedilmez.
S: Arabulucuda anlaşarak boşanabilir miyiz?
C: Hayır. Boşanma yalnızca mahkeme kararıyla gerçekleşir; arabuluculuk anlaşma belgesi evliliği sona erdirmez. Anlaşan eşler protokol hazırlayıp anlaşmalı boşanma davası açmalıdır.
S: Velayet ve nafaka arabuluculukta kararlaştırılabilir mi?
C: Hayır. Velayet ve nafakanın kendisi tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği konulardandır; bu düzenlemeler ancak hakim denetiminde, boşanma protokolünün mahkemece uygun bulunmasıyla hüküm ifade eder.
S: Aile içi şiddet varsa arabuluculuk mümkün mü?
C: Hayır. 6325 sayılı Kanun, aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıkları arabuluculuğa elverişsiz sayar; bu yasak mutlaktır.
S: Mal paylaşımı için arabulucuya gidilebilir mi?
C: Mal rejimi tasfiyesi malvarlığına ilişkin olduğundan iradi arabuluculuğa görece elverişli kabul edilir; ancak uygulamada güvenli yol, tasfiyenin protokolde düzenlenmesi veya ayrı dava ile mahkemece karara bağlanmasıdır.
