Ceza Hukuku
Yayınlayan author-avatar
Sosyal Medyadan Uyuşturucu Kullanımını Özendirme Suçu (TCK m. 190/2)

SOSYAL MEDYADAN UYUŞTURUCU KULLANIMINI ÖZENDİRME SUÇU NEDİR? (TCK M. 190/2)

Uyuşturucu kullanımını özendirme suçu; uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını alenen özendirmek veya bu nitelikte yayın yapmaktır. Instagram, TikTok, X ve YouTube gibi herkese açık mecralarda yapılan paylaşımlar bu suçu oluşturabilir. Cezası 5 yıldan 10 yıla kadar hapis ve 1.000 günden 10.000 güne kadar adli para cezasıdır (TCK m. 190/2).

Suçun oluşması için aranan temel unsurlar şunlardır:

  • Aleniyet: Paylaşımın belirsiz sayıda kişi tarafından görülebilir olması gerekir.
  • Özendirme: İçerik, kullanıma heves ve istek uyandıracak nitelikte olmalıdır.
  • Kast: Kişi, paylaşımın özendirici olduğunu bilerek ve isteyerek hareket etmelidir.
  • Her paylaşım suç değildir: Haber, eleştiri, bilimsel açıklama ve mücadele amaçlı içerikler suç oluşturmaz.
  • Sonuç aranmaz: Paylaşımı gören birinin gerçekten madde kullanması gerekmez.
Bu İçerik Hukuki Bilgilendirme Amaçlıdır: Buradaki bilgiler, TCK 190/2’de düzenlenen özendirme suçunu açıklamak amacıyla kamuya açık mevzuat ve Yargıtay uygulamasına dayanılarak verilmiştir. Bu içerik hiçbir biçimde uyuşturucu kullanımını teşvik etmez. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilir.

BU YAZIMIZDA NELER BULACAKSINIZ

  1. TCK 190/2 Özendirme Suçu Nedir?
  2. Kanun Metni ve Cezası
  3. Aleniyet: Açık Hesap, Kapalı Hesap, Özel Mesaj
  4. Hangi Paylaşımlar Özendirme Sayılır?
  5. Şarkı, Klip ve İfade Özgürlüğü Sınırı
  6. Dijital Deliller ve Hesap Sahipliği
  7. Yargıtay’ın Ölçütleri
  8. Soruşturma ve Dava Süreci
  9. Savunmada Öne Çıkan Noktalar
  10. Sıkça Sorulan Sorular
5-10 Yıl HapisTCK 190/2
AleniyetZorunlu unsur
Özendirme Kastıİspatı gerekir
Asliye CezaGörevli mahkeme
Aynı maddenin birinci fıkrasındaki kolaylaştırma ve yer temin etme suçu için: Uyuşturucu Kullanılmasını Kolaylaştırma ve Yer Temin Etme Suçu (TCK 190)

TCK 190/2 Özendirme Suçu Nedir?

Birkaç saniyelik bir story, esprili bir gönderi ya da bir şarkı sözü… Sosyal medyada sıradan görünen bir paylaşım, alt sınırı 5 yıl olan bir suçun konusu olabilir. TCK 190/2, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını alenen özendirmeyi ve bu nitelikte yayın yapmayı cezalandırır.

Madde bulundurmak, kullanmak veya satmak gerekmez; suç yalnızca söz, görüntü veya yayınla işlenir. Korunan değer kamu sağlığıdır; özellikle çocukların ve gençlerin sosyal medyada gördüklerinden etkilenmesi, kanun koyucunun bu fiili ağır biçimde cezalandırmasının temel gerekçesidir.

Kanun Metni ve Cezası

“Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını alenen özendiren veya bu nitelikte yayın yapan kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.”5237 SAYILI TÜRK CEZA KANUNU MADDE 190/2 — UYUŞTURUCU VEYA UYARICI MADDE KULLANILMASINI ÖZENDİRME

Fail sağlık mesleği mensubu ise (hekim, eczacı, hemşire vb.) ceza yarı oranında artırılır (TCK 190/3). Birden fazla paylaşım aynı suç işleme kararı kapsamında değişik zamanlarda yapılmışsa zincirleme suç hükümleri (TCK 43) uyarınca tek ceza verilip artırım yapılır.

Aleniyet: Açık Hesap, Kapalı Hesap, Özel Mesaj

Aleniyet, içeriğin belirsiz sayıda kişi tarafından algılanabilir olmasıdır. İçeriği fiilen kaç kişinin gördüğü değil, görülebilir olması önemlidir. Sosyal medyada aleniyet değerlendirmesi hesabın ve paylaşımın niteliğine göre yapılır.

Paylaşım Türü Aleniyet Değerlendirmesi
Herkese açık hesaptan gönderi, reels, story Aleniyet kural olarak vardır
Açık canlı yayın, YouTube videosu Aleniyet vardır; “yayın yapma” niteliği de taşır
Kapalı (gizli) hesap Takipçi sayısı ve takipçi kabul biçimine göre değerlendirilir
Yakın arkadaşlar listesi Sınırlı ve belirli kişiler söz konusuysa aleniyet tartışmalıdır
Özel mesaj (DM), birebir yazışma Aleniyet yoktur; TCK 190/2 oluşmaz
Az sayıda belirli kişiden oluşan kapalı mesaj grubu Kural olarak aleniyet yoktur; grubun büyüklüğü ve katılımın açık olup olmadığı incelenir
Aleniyet Yoksa Suç Yoktur: Özel mesajla bir kişiye gönderilen içerik TCK 190/2’yi oluşturmaz. Ancak içerikte kullanma yöntemi konusunda bilgi veriliyorsa TCK 190/1-c, madde temini söz konusuysa TCK 188 yönünden ayrıca değerlendirme yapılır.

Hangi Paylaşımlar Özendirme Sayılır?

Özendirme, kişide madde kullanmaya yönelik heves ve istek uyandırmaktır. İçeriğin tek bir kelimesine değil; görsel, metin, etiket, müzik ve bağlamla birlikte bütününe bakılır.

Özendirme Sayılabilecek İçerikler Kural Olarak Özendirme Sayılmayan İçerikler
Madde kullanımını keyifli, zararsız veya “havalı” gösteren video ve gönderiler Uyuşturucuyla mücadele, bağımlılık ve tedavi hakkında bilgilendirme
“Deneyin, pişman olmazsınız” gibi açık teşvik içeren ifadeler Haber, röportaj, belgesel ve eleştiri
Kullanım anının olumlu sunumla herkese açık paylaşılması Bilimsel ve akademik açıklamalar
Maddeyi öven görsel, simge ve sloganların teşvik edici metinle birlikte kullanılması Kişinin kendi bağımlılık sürecini uyarıcı bir dille anlatması

Yalnızca bir bitki görseli, bir emoji veya iki anlama gelebilecek bir espri, somut bir teşvik ifadesi olmadan mahkumiyete tek başına yeterli görülmemelidir. Belirsizlik halinde değerlendirme sanık lehine yapılır.

Kullanma suçunun unsurları ve yaptırımı için: Uyuşturucu Kullanma Suçu (TCK 191)

Şarkı, Klip ve İfade Özgürlüğü Sınırı

Anayasa, düşünceyi açıklama (m. 26) ve sanat özgürlüğünü (m. 27) güvence altına alır. Bir şarkıda, dizide veya romanda uyuşturucunun konu edilmesi kendi başına suç değildir. Mahkemelerin yaptığı değerlendirme bir dengelemedir: eser bütün olarak toplumsal bir gerçeği mi anlatıyor, yoksa kullanımı olumlayıp cazip mi gösteriyor?

Değerlendirmede Bakılan Unsurlar

Eserin bütünündeki anlatım ve mesaj, maddenin sunuluş biçimi (eleştirel mi, övücü mü), hedef kitle ve erişim genişliği, paylaşıma eşlik eden açıklama ve etiketler, kişinin diğer paylaşımlarıyla oluşan genel tablo. Tek bir dize veya sahne, bağlamından koparılarak değerlendirilmemelidir.

Dijital Deliller ve Hesap Sahipliği

Bu dosyalarda delil neredeyse tamamen dijitaldir. Kolluğun sanal devriye tespit tutanağı, ekran görüntüleri ve bağlantı adresleri iddianamenin temelini oluşturur. Savunma açısından üç soru belirleyicidir:

DİJİTAL DELİLDE SORULMASI GEREKENLER

  • Hesap gerçekten şüpheliye mi ait? Sahte hesap, ortak kullanım veya hesabın ele geçirilmesi ihtimali araştırıldı mı?
  • Paylaşım, tespit edildiği tarihte herkese açık mıydı? Aleniyet tutanakla ortaya konmuş mu?
  • Ekran görüntüsü içeriğin tamamını ve bağlamını yansıtıyor mu, yoksa kesilmiş bir bölüm mü?
  • IP ve abone bilgileri usulüne uygun biçimde temin edilmiş mi?
  • İçeriği şüpheli mi üretti, yoksa başkasına ait bir içeriği mi paylaştı?

Ayrıca TCK 190, 5651 sayılı Kanun’un 8. maddesinde sayılan katalog suçlar arasındadır. Bu nedenle özendirici içerik hakkında erişimin engellenmesi veya içeriğin çıkarılması kararı verilebilir; bu karar ceza yargılamasından bağımsız ilerler.

Yargıtay’ın Ölçütleri

YARGITAY — SOMUT ÖZENDİRME ARANIR

Yargıtay, paylaşımda uyuşturucu kullanımını teşvik edici, özendirici somut bir ifade veya sunum bulunup bulunmadığını aramaktadır. Kişinin soyut ve kişisel nitelikteki beyanları ya da yoruma açık bir görsel, başkalarını kullanmaya yöneltecek nitelik taşımıyorsa suçun unsurları oluşmaz.

YARGITAY — ALENİYET UNSURU

Suçun oluşması için özendirmenin belirli olmayan ve birden fazla kişi tarafından algılanabilecek biçimde yapılması gerekir. Paylaşımın kimler tarafından görülebildiği araştırılmadan, aleniyet unsuru tartışılmadan kurulan hükümler eksik inceleme nedeniyle bozulmaktadır.

YARGITAY — KULLANIMIN OLUMLU SUNUMU

Madde kullanımının herkese açık biçimde, kullanımı normalleştiren ve cazip gösteren bir sunumla yayınlandığı olaylarda özendirme suçunun oluştuğu kabul edilmektedir. Belirleyici olan, içeriğin ortalama bir izleyicide kullanıma yönelik istek uyandırmaya elverişli olup olmadığıdır.

Kuşkunun sanık lehine yorumlanması için: Şüpheden Sanık Yararlanır İlkesi

Soruşturma ve Dava Süreci

1

Tespit

Soruşturma çoğu kez siber suçlar birimlerinin sanal devriye tespitiyle veya ihbarla başlar; suç re’sen soruşturulur.

2

İfade

Şüpheli ifadeye çağrılır. Susma hakkı ve müdafi yardımından yararlanma hakkı vardır; ilk ifade dosyanın seyrini belirler.

3

Dijital inceleme

Hesap sahipliği, paylaşım tarihi ve erişim durumu araştırılır; gerekirse cihazlara usulüne uygun kararla el konulup inceleme yapılır.

4

İddianame ve yargılama

Dava asliye ceza mahkemesinde görülür. Mahkeme içeriğin özendirici niteliğini ve aleniyeti bütün delillerle değerlendirir.

5

Kanun yolu

Karara karşı istinaf, koşulları varsa temyiz yoluna başvurulabilir.

İfade ve yargılamada müdafi yardımı için: Ceza Davasında Avukat Tutmak Zorunlu mudur?

Savunmada Öne Çıkan Noktalar

TCK 190/2 DOSYALARINDA SAVUNMA BAŞLIKLARI

  • Aleniyet unsurunun bulunmadığı (kapalı hesap, sınırlı kitle, özel mesaj)
  • İçeriğin özendirici değil; haber, eleştiri, mizah, sanat veya kişisel anlatım niteliğinde olduğu
  • Özendirme kastının bulunmadığı ve aksinin somut delille ispatlanamadığı
  • Hesabın veya paylaşımın şüpheliye ait olduğunun kesin biçimde kanıtlanamadığı
  • Dijital delillerin eksik, bağlamından kopuk veya usulüne aykırı elde edildiği
  • İfade ve sanat özgürlüğü kapsamında dengeleme yapılması gerektiği
Kullanma Suçuyla Bağlantıya Dikkat: Kendi kullanımını gösteren bir paylaşım, özendirme isnadının yanında TCK 191 soruşturmasına da yol açabilir. İki suçun hukuki sonuçları çok farklıdır: kullanma suçunda tedavi ve denetimli serbestlik yolu açıkken özendirme suçunda bu imkan yoktur. Ayrıntı için: Uyuşturucuda Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi

Sıkça Sorulan Sorular

Sosyal medyada uyuşturucu ile ilgili paylaşım yapmak suç mu?
Her paylaşım suç değildir. Suç, paylaşımın alenen yapılması ve içeriğin kullanımı özendirici nitelikte olması halinde oluşur. Haber, eleştiri, bilgilendirme veya bağımlılıkla mücadele amaçlı içerikler TCK 190/2 kapsamına girmez.
Uyuşturucu kullanımını özendirme suçunun cezası nedir?
5 yıldan 10 yıla kadar hapis ve 1.000 günden 10.000 güne kadar adli para cezasıdır. Alt sınır nedeniyle hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme kural olarak uygulanamaz.
Kapalı hesaptan veya yakın arkadaşlar listesinden yapılan paylaşım suç oluşturur mu?
Suçun unsuru aleniyettir. Yalnızca sınırlı ve belirli kişilerin görebildiği paylaşımlarda aleniyetin oluşmadığı savunulabilir. Ancak takipçi sayısı yüksek, takip isteklerinin ayrım yapılmadan kabul edildiği hesaplarda mahkeme aleniyeti kabul edebilir. Değerlendirme somut olaya göre yapılır.
Story’de madde kullanırken video paylaşmak hangi suçu oluşturur?
Madde kullanımının herkese açık biçimde ve olumlu bir sunumla paylaşılması TCK 190/2 kapsamında değerlendirilebilir. Ayrıca kişinin kendi kullanımı nedeniyle TCK 191 yönünden de soruşturma açılabilir.
Başkasının paylaşımını beğenmek veya yeniden paylaşmak suç mu?
Yeniden paylaşma, içeriği kendi takipçilerine ulaştırdığından özendirme kastı varsa suç oluşturabilir. Beğeni ise tek başına bir yayın veya özendirme hareketi sayılmaya elverişli değildir; ancak her dosyada içeriğin ve hesabın bütünü değerlendirilir.
Paylaşımı silersem dava düşer mi?
Hayır. Suç, paylaşımın alenen yapıldığı anda tamamlanır. Silme, suçu ortadan kaldırmaz; ancak pişmanlık göstergesi olarak takdiri indirimde dikkate alınabilir.
Şarkı sözünde veya klipte uyuşturucudan bahsetmek özendirme sayılır mı?
Sanat ve ifade özgürlüğü anayasal güvence altındadır; maddeden söz etmek tek başına suç değildir. Ancak eser bütün olarak değerlendirildiğinde kullanımı olumlayan ve teşvik eden bir anlatım taşıyorsa TCK 190/2 gündeme gelebilir.
18 yaşından küçükler bu suçtan ceza alır mı?
12-18 yaş arasındaki çocuklar bakımından yaş grubuna göre ceza sorumluluğu değerlendirilir ve indirim uygulanır (TCK 31). Yargılama çocuk mahkemesinde yapılır; indirim sonrası cezaya göre HAGB ve erteleme imkanı doğabilir.
HY

Yazarlar HakkındaAvukat Hüseyin Yurtseven — Parla Hukuk & Danışmanlık, Ankara

Bu içerik, Ankara Barosu’na kayıtlı Avukat Hüseyin Yurtseven tarafından hazırlanmış ve hukuki doğruluğu onaylanmıştır. Parla Hukuk olarak uyuşturucu suçları (TCK 188, 190 ve 191), sosyal medya paylaşımlarından doğan özendirme isnatları, dijital delillerin değerlendirilmesi, Yargıtay içtihatları ve savunma dahil olmak üzere ceza hukuku alanında müvekkillere hizmet sunmaktayız. Buradaki bilgiler genel bilgilendirme niteliğindedir, hukuki tavsiye değildir ve hiçbir biçimde uyuşturucu kullanımını ya da ticaretini teşvik etmez. Mevzuat ve içtihatlar dönemsel değişebildiğinden, her somut olay güncel mevzuat ışığında değerlendirilmelidir.

Ceza HukukuTCK 190/2Özendirme SuçuSosyal MedyaAleniyetUyuşturucu Suçları

Bir sosyal medya paylaşımı nedeniyle uyuşturucu kullanımını özendirme isnadıyla soruşturma veya dava ile karşı karşıyaysanız; paylaşımın özendirme niteliği, aleniyet ve hesap sahipliği gibi başlıkların değerlendirilmesi için dosyanızı Avukat Hüseyin Yurtseven ile görüşebilirsiniz.

Ankara Ceza Avukatı

Parla Hukuk & Danışmanlık — İletişim
Adres: Beştepe Mah. Meriç Cad. No: 5 Milaslı 2000 Plaza A Blok No: 12 (4. Kat) Yenimahalle / Ankara
Telefon: 0 (312) 212 91 07 | GSM: 0 507 158 00 87
E-posta: parlahukuk@gmail.com | @parlahukuk