Anlaşmalı Boşanmadan Vazgeçme Nedir?Anlaşmalı boşanmadan vazgeçme, taraflardan birinin anlaşmalı boşanma protokolünde kabul ettiği irade beyanından dönmesidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadına göre, anlaşmalı boşanma yönünde oluşan karar kesinleşinceye kadar eşlerin bu irade beyanından dönmesini engelleyen yasal bir hüküm yoktur. Vazgeçme halinde dava sona ermez; Türk Medeni Kanunu’nun 166/1-2. maddesi uyarınca çekişmeli boşanma davası olarak görülmeye devam eder. Karar kesinleştikten sonra ise vazgeçme mümkün değildir.
Anlaşmalı BoşanmaVazgeçmeTMK 166/3Çekişmeli BoşanmaKesinleşmeİstinaf
Bu Yazımızda Neler Bulacaksınız
Anlaşmalı Boşanmadan Vazgeçme Mümkün mü?
Evet, mümkündür. Anlaşmalı boşanma protokolü imzalanmış, hatta duruşma yapılıp boşanma kararı verilmiş olsa dahi, hüküm kesinleşinceye kadar taraflardan her biri anlaşma iradesinden tek taraflı olarak dönebilir. Bunun için diğer eşin rızası aranmaz. Yargıtay bu kuralı istikrarlı biçimde şöyle ifade etmektedir: anlaşmalı boşanma yönünde oluşan karar kesinleşinceye kadar eşlerin, gerek boşanmanın mali sonuçları gerekse çocukların durumu hususunda kabul edilen düzenlemeleri kapsayan irade beyanından dönmesini engelleyici yasal bir hüküm bulunmamaktadır.
Vazgeçmenin sonucu davanın reddi değildir. Dava, evlilik birliğinin temelinden sarsılması genel sebebine dayalı çekişmeli boşanma davası olarak kaldığı yerden devam eder ve artık boşanmak isteyen tarafın iddialarını ispat etmesi gerekir. Anlaşmalı boşanmanın şartlarını ayrı yazımızda inceledik.
TMK m. 166/3 — İlgili HükümEvlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Kanunun tam metni için
mevzuat.gov.tr adresini ziyaret edebilirsiniz.
Hangi Aşamaya Kadar Vazgeçilebilir?
| Aşama |
Vazgeçme Mümkün mü? |
Sonucu |
| Duruşmadan önce |
Evet |
Protokol bağlayıcı hale gelmez; dava çekişmeli usule göre yürütülür. |
| Duruşmada (hakim dinlerken) |
Evet |
Hakim iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getiremez; TMK 166/3 koşulları oluşmaz, dava çekişmeliye döner. |
| Karar verildikten sonra, kesinleşmeden önce |
Evet |
Süresi içinde istinaf/temyiz yoluyla irade beyanından dönülür; hüküm bozulur/kaldırılır, dava çekişmeli görülür. |
| Karar kesinleştikten sonra |
Hayır |
Boşanma tüm sonuçlarıyla doğmuştur; yalnızca protokol yükümlülüklerinin ifası ayrı dava/icra konusu olabilir. |
Önemli: Vazgeçme iradesinin kesinleşme öncesinde ve
kanun yolu süresi içinde (istinaf için tebliğden itibaren iki hafta) ortaya konması gerekir. Süre kaçırılırsa hüküm kesinleşir ve dönüş imkanı kalmaz. Kanun yolu süreleri için
boşanma kararına itiraz yazımızı, genel süre yönetimi için
hak kaybına uğramadan süreç yönetimi yazımızı inceleyebilirsiniz.
Vazgeçme Halinde Dava Çekişmeliye Nasıl Döner?
Yargıtay bozma kararlarında izlenecek usulü de göstermektedir. Buna göre mahkeme:
1
Süre verir: Taraflara, iddia ve savunmalarının dayanağı bütün vakıaları sıra numarası altında açık özetleriyle bildirmeleri için süre tanınır.
2
Delillerin sunulması istenir: Her bir vakıanın ispatını sağlayacak deliller sunulur ve dilekçelerin karşılıklı verilmesi sağlanır.
3
Ön inceleme yapılır: Uyuşmazlık konuları belirlenir ve tahkikata geçilir.
4
Deliller toplanır ve karar verilir: Usulüne uygun şekilde gösterilen deliller toplanarak gerçekleşecek sonuca göre hüküm kurulur.
Bu aşamadan sonra süreç tamamen çekişmeli boşanma davasındaki süreç yönetimi kurallarına tabidir; kusur ispatı, tanık ve delil yönetimi belirleyici hale gelir.
Yargıtay Emsal Kararları
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — E. 2015/12171, K. 2015/12576, T. 15.06.2015“Anlaşmalı boşanma yönünde oluşan karar kesinleşinceye kadar eşlerin bu yöndeki, diğer bir ifadeyle gerek boşanmanın mali sonuçları, gerekse çocukların durumu hususunda kabul edilen düzenlemeleri kapsayan irade beyanından dönmesini engelleyici yasal bir hüküm bulunmamaktadır. Bu halde anlaşmalı boşanma davasının ‘çekişmeli boşanma’ (TMK m. 166/1-2) olarak görülmesi gerekir.” Daire bu gerekçeyle hükmün oybirliğiyle bozulmasına karar vermiştir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — E. 2019/5880, K. 2019/9229, T. 25.09.2019Taraflar TMK 166/3 uyarınca boşanmış, hüküm davalı kadın tarafından temyiz edilmiştir. Daire, karar kesinleşinceye kadar irade beyanından dönmeyi engelleyen yasal hüküm bulunmadığını belirterek, taraflara vakıa ve delillerini sunmaları için süre verilip ön inceleme ve tahkikat yapılmak üzere hükmün bozulmasına oybirliğiyle karar vermiştir. Karar, davalı konumundaki eşin tek başına temyizinin dahi vazgeçme için yeterli olduğunu göstermektedir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — E. 2020/2048, K. 2020/2558, T. 03.06.2020Bu kez hükmü temyiz eden davacı kadındır. Daire aynı yerleşik gerekçeyle hükmü bozmuş; davayı açan tarafın dahi kesinleşme öncesinde anlaşma iradesinden dönebileceğini teyit etmiştir. Üç karar birlikte değerlendirildiğinde kuralın taraf sıfatından bağımsız uygulandığı görülmektedir.
Karar Kesinleştikten Sonra Vazgeçme
Boşanma hükmü kesinleştikten sonra vazgeçme mümkün değildir; evlilik sona ermiş, boşanma nüfusa tescil edilebilir hale gelmiştir. Bu aşamada pişmanlık ancak tarafların yeniden evlenmesiyle sonuç doğurur. Protokolde kararlaştırılan nafaka, tazminat veya mal devri yükümlülükleri yerine getirilmezse, bunların ifası icra takibi veya ayrı dava yoluyla talep edilir. Protokolde hiç yer almayan mal rejimi alacakları için ise boşanmada mal paylaşımı hükümleri çerçevesinde ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
S: Anlaşmalı boşanma kararı kesinleşmeden eşlerden biri vazgeçerse ne olur?
C: Dava reddedilmez; Yargıtay’ın yerleşik içtihadı uyarınca TMK 166/1-2 kapsamında çekişmeli boşanma davası olarak görülmeye devam eder ve taraflara iddia, savunma ile delillerini sunmaları için süre verilir.
S: Duruşmada, hakim önünde protokolden vazgeçilebilir mi?
C: Evet. Hakim iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getiremeyeceğinden TMK 166/3 koşulları oluşmaz ve dava çekişmeli usule göre yürütülür.
S: Vazgeçme için diğer eşin rızası gerekir mi?
C: Hayır. Kesinleşme öncesinde eşlerden yalnızca birinin süresi içinde istinaf veya temyiz başvurusu yapması yeterlidir; Yargıtay bunu hem davacı hem davalı eş yönünden kabul etmektedir.
S: Karar kesinleştikten sonra vazgeçmek mümkün mü?
C: Hayır. Boşanma bütün sonuçlarıyla doğmuştur; yalnızca protokol yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi halinde icra veya ayrı dava yoluna gidilebilir.
S: Vazgeçme sonrası çekişmeli davada ne ispatlanmalıdır?
C: Evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı ve karşı tarafın kusuru ispatlanmalıdır; tanık beyanları ve yazılı deliller bu aşamada belirleyicidir.
Anlaşmalı Boşanmadan Vazgeçme Hakkında Danışmanlık Alın
Avukat Hüseyin Yurtseven — Parla Hukuk & Danışmanlık
Bu içerik, Ankara Barosu’na kayıtlı Avukat Hüseyin Yurtseven tarafından hazırlanmış ve hukuki doğruluğu onaylanmıştır. Parla Hukuk olarak anlaşmalı boşanma protokollerinin hazırlanması ve denetimi, vazgeçme halinde davanın çekişmeli usulde takibi, istinaf-temyiz başvuruları, dava ve cevap dilekçelerinin hazırlanması ile delil ve tanık yönetimi dahil olmak üzere aile hukuku alanında müvekkillere hizmet sunmaktayız. Buradaki bilgiler hukuki tavsiye niteliği taşımaz; her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.
