Anlaşmalı Boşanma Şartları Nelerdir? (TMK 166/3)
Anlaşmalı Boşanma Şartları Nelerdir?Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu m. 166/3 uyarınca dört şartın birlikte gerçekleşmesiyle mümkündür: (1) evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, (2) eşlerin mahkemeye birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin açtığı davayı kabul etmesi, (3) hakimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi, (4) boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin taraflarca kabul edilen düzenlemenin hakim tarafından uygun bulunması. Bu şartlardan biri eksikse dava anlaşmalı usulde sonuçlanamaz.
Bu Yazımızda Neler Bulacaksınız
Anlaşmalı Boşanmanın Dört Şartı
Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanma ve boşanmanın bütün sonuçları üzerinde uzlaştığı hallerde başvurulan ve genellikle tek celsede sonuçlanabilen boşanma yoludur. Kanun koyucu bu kolaylığı dört kümülatif şarta bağlamıştır:
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| 1. En az bir yıllık evlilik | Resmi nikah tarihinden dava tarihine kadar en az bir yıl geçmiş olmalıdır. |
| 2. Birlikte başvuru veya kabul | Eşler davayı birlikte açabilir ya da bir eşin açtığı davayı diğeri kabul edebilir. |
| 3. Hakimin tarafları bizzat dinlemesi | Hakim, iradelerin baskı altında olmaksızın serbestçe açıklandığına bizzat kanaat getirmelidir. |
| 4. Düzenlemenin uygun bulunması | Mali sonuçlar (nafaka, tazminat) ve çocukların durumu (velayet, kişisel ilişki) hakkındaki anlaşma hakim tarafından uygun bulunmalıdır. |
Bir Yıl Şartı Nasıl Hesaplanır?
Bir yıllık süre, resmi evlenme tarihinden boşanma davasının açıldığı tarihe kadar hesaplanır. Eşlerin fiilen ayrı yaşıyor olması bu süreyi durdurmaz; önemli olan hukuki evlilik bağının bir yılı doldurmasıdır. Bir yıl dolmadan açılan davada taraflar anlaşmış olsalar bile mahkeme TMK 166/3’e göre karar veremez; dava ancak evlilik birliğinin temelinden sarsılması genel sebebine dayalı olarak ve kusur ispatı kurallarına göre görülebilir. Bu ihtimalde sürecin nasıl işlediğini boşanma davası nasıl açılır yazımızda ayrıntılı anlattık.
Hakimin Tarafları Bizzat Dinlemesi
Bu şart anlaşmalı boşanmanın en çok gözden kaçırılan unsurudur. Taraflar avukatla temsil edilseler dahi, duruşmada bizzat hazır bulunup boşanma iradelerini hakim önünde açıklamak zorundadır. Hakim, iradelerin tehdit, baskı veya yanıltma olmaksızın serbestçe oluştuğuna kanaat getiremezse anlaşmalı boşanmaya karar veremez. Taraflardan biri duruşmaya gelmez veya duruşmada protokolü kabul etmediğini bildirirse şartlar oluşmaz; dava çekişmeli boşanma davası olarak yürütülür.
Protokolün Uygun Bulunması
Taraflar; velayet, kişisel ilişki, iştirak ve yoksulluk nafakası, maddi-manevi tazminat ile eşya ve ev eşyası konularındaki mutabakatlarını bir protokolde toplar. Protokolün nasıl hazırlanacağını ve zorunlu bölümlerini anlaşmalı boşanma protokolü nasıl hazırlanır rehberimizde bulabilirsiniz. Hakim protokolle bağlı değildir; özellikle çocukların menfaatini gözeterek düzenlemede değişiklik yapabilir. Değişikliğin taraflarca kabul edilmesi halinde boşanmaya karar verilir. Karar kesinleşinceye kadar taraflardan her birinin bu iradeden dönebileceğini de unutmamak gerekir; ayrıntısı anlaşmalı boşanmadan vazgeçme yazımızdadır.
Yargıtay Emsal Kararı
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — E. 2024/3412, K. 2024/4114, T. 30.05.2024Somut olayda taraflar yazılı bir boşanma anlaşması sunmamış; ancak duruşmada boşanmaya ilişkin anlaşmalarını tek tek beyan ederek zapta geçirtmiş, mahkeme de bu beyanları uygun bularak TMK 166/3 uyarınca boşanmaya karar vermiştir. Daire, duruşmada zapta geçirilen anlaşmanın bu yönteme uygunluğunu tartışmakla birlikte, kararın kesinleşmemiş olması karşısında eşlerin irade beyanından dönmesini engelleyen yasal hüküm bulunmadığını vurgulamış ve davanın çekişmeli boşanma olarak görülmesi gerektiği sonucuyla hükmü oybirliğiyle bozmuştur.
Şartlar Sağlanmazsa Ne Olur?
Şartlardan herhangi biri eksikse dava reddedilmez; TMK 166/1-2 kapsamında çekişmeli usule göre görülmeye devam eder. Bu durumda boşanmak isteyen tarafın evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını ve karşı tarafın kusurunu ispat etmesi gerekir. Hangi yolun somut durumunuza uygun olduğunu anlaşmalı mı çekişmeli mi karşılaştırma yazımızda değerlendirdik.
Sıkça Sorulan Sorular
S: Anlaşmalı boşanma için evlilik en az ne kadar sürmüş olmalıdır?
C: Türk Medeni Kanunu m. 166/3 uyarınca evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Bir yıl dolmadan anlaşmalı boşanma davası açılamaz; bu halde dava ancak genel sebeplere dayalı çekişmeli boşanma olarak görülebilir.
S: Eşimle anlaşamıyoruz, yine de anlaşmalı boşanabilir miyiz?
C: Hayır. Anlaşmalı boşanma için tarafların boşanma ve tüm sonuçları (velayet, nafaka, tazminat, eşya) üzerinde tam mutabakatı gerekir. Tek bir konuda dahi uyuşmazlık varsa dava çekişmeli usulde görülür.
S: Nafaka konusunda anlaşamıyoruz, anlaşmalı boşanma olur mu?
C: Olmaz. Boşanmanın mali sonuçlarının tamamı üzerinde anlaşma zorunludur; nafaka da mali sonuçlardandır. Nafakada uyuşmazlık varsa hakim protokolü uygun bulamaz ve dava çekişmeliye döner.
S: Anlaşmalı boşanmada avukatla temsil yeterli mi, duruşmaya gitmek zorunda mıyım?
C: Tarafların hakim tarafından bizzat dinlenmesi kanuni zorunluluktur; vekil aracılığıyla beyan bu şartı karşılamaz. Bu nedenle her iki eşin de duruşmada hazır bulunması gerekir.
S: Protokol sözlü olabilir mi?
C: Yazılı protokol uygulamada esastır; bununla birlikte Yargıtay, duruşmada taraflarca tek tek beyan edilip zapta geçirilen ve hakim tarafından uygun bulunan anlaşmayı da TMK 166/3 kapsamında geçerli kabul etmektedir.
