Gizli Soruşturmacı (Kolluk Görevlisi) Uyuşturucu Satın Alabilir mi? Ajan Provokatör Yasağı
Gizli Soruşturmacı Uyuşturucu Satın Alabilir mi? Ajan Provokatör Yasağı
Evet, ancak sınırlı olarak. Gizli soruşturmacı veya alıcı rolüne giren kolluk görevlisi, satışa zaten hazır olan kişiden madde alabilir. Ancak kişiyi suça teşvik edemez. Suç işleme kararı olmayan birini kışkırtmak ajan provokatörlüktür. Bu yolla elde edilen delil hukuka aykırıdır.
Sınırı belirleyen kurallar şunlardır:
- Karar şartı: Görevlendirme CMK m. 139 uyarınca hâkim kararına dayanır.
- Pasif kalma: Görevli, suçu izler ve tespit eder. Suçu başlatamaz.
- Suç işleme yasağı: Görevli, görevi sırasında suç işleyemez.
- Kışkırtmanın sonucu: Teşvikle elde edilen delil hükme esas alınamaz.
BU YAZIMIZDA NELER BULACAKSINIZ
Gizli Soruşturmacı Kimdir?
Bazı uyuşturucu dosyaları bir “alım” ile başlar. Alıcı aslında polistir. Satış gerçekleşir ve satıcı yakalanır. Peki bu yöntem hukuka uygun mudur?
Gizli soruşturmacı, kimliğini gizleyerek delil toplayan kamu görevlisidir. Düzenlendiği yer CMK m. 139’dur. Bu tedbir yalnızca kanunda sayılan suçlarda uygulanır. Uyuşturucu madde imal ve ticareti bu suçlardan biridir.
Gizli Soruşturmacı Görevlendirmenin Şartları
CMK M. 139 ŞARTLARI
- Suç, kanunda sayılan katalog suçlardan olmalı
- Somut delillere dayanan kuvvetli şüphe bulunmalı
- Delil başka yolla elde edilemiyor olmalı
- Görevlendirme kararı usulüne uygun verilmiş olmalı
- Devam eden somut bir soruşturma bulunmalı
Tedbir son çaredir. Arama veya takip ile delil toplanabiliyorsa bu yola gidilemez. Yargıtay, önleme amacıyla yapılan görevlendirmeyi de hukuka uygun bulmaz.
Görevli Uyuşturucu Satın Alabilir mi?
Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu soruya şartlı olarak evet demiştir. Kolluk görevlisi kimliğini gizleyip alıcı rolüne girebilir. Ancak iki sınır vardır.
Birincisi, işlem savcının emri doğrultusunda yapılmalıdır. İkincisi, görevli kişiyi suça azmettirmemeli ve teşvik etmemelidir. Bu sınırlar içinde elde edilen delil hukuka uygun sayılır.
Ajan Provokatör Nedir?
Ajan provokatör, suçu ortaya çıkaran değil, suçu yaratan görevlidir. Karşısındaki kişinin suç işleme niyeti yoktur. Görevli onu ikna eder, zorlar veya cazip tekliflerle yönlendirir.
Devlet, vatandaşını suça itemez. Bu ilke adil yargılanma hakkının gereğidir. Kışkırtmayla işlenen fiilden elde edilen delil mahkumiyete dayanak yapılamaz.
Gizli Soruşturmacı ile Ajan Provokatör Farkı
| Ölçüt | Gizli Soruşturmacı | Ajan Provokatör |
|---|---|---|
| Rolü | Suçu izler ve belgeler | Suçu başlatır |
| Failin niyeti | Fail zaten suça hazırdır | Failde önceden niyet yoktur |
| Davranış | Pasif ve gözlemci | Israrcı ve yönlendirici |
| Hukuki durum | Şartları varsa hukuka uygun | Yasak |
| Delilin akıbeti | Hükme esas alınabilir | Hükme esas alınamaz |
AİHM’in Kışkırtma Ölçütleri
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi konuyu adil yargılanma hakkı içinde değerlendirir. Teixeira de Castro/Portekiz ve Ramanauskas/Litvanya kararları yol göstericidir. Mahkeme şu sorulara bakar.
KIŞKIRTMA TESTİNDE SORULANLAR
- Kişi hakkında önceden somut bir şüphe var mıydı?
- Kişinin benzer suçtan geçmişi veya hazırlığı var mıydı?
- Görevli pasif mi kaldı, yoksa ısrar mı etti?
- Teklif olağan dışı ölçüde cazip miydi?
- İşlem yargısal denetim altında mı yürütüldü?
Görevlinin müdahalesi olmasaydı suç işlenmeyecek idiyse kışkırtma vardır. Bu durumda yargılamanın adil olduğu söylenemez.
Gizli Soruşturmacı ve Yargıtay Kararları
YARGITAY CEZA GENEL KURULU — 12.05.2015, E. 2014/10-454, K. 2015/156
Genel Kurul, kolluk görevlisinin savcının emri doğrultusunda alıcı rolüne girmesini mümkün görmüştür. Şart, görevlinin kişiyi suça azmettirmemesi ve teşvik etmemesidir. Bu sınırlar içinde yapılan alımla elde edilen delil hukuka uygun kabul edilmiştir.
YARGITAY 10. CEZA DAİRESİ — E. 2019/2783, K. 2025/6186
Daire, görevlilerin sanığı arayıp buluşma sağlayarak madde istediği olayı incelemiştir. Sanığın o aşamada bir suç hazırlığı içinde olmadığı belirtilmiştir. Görevlilerin sanığın iradesi üzerinde etkili olduğu kabul edilmiş ve delil hukuka aykırı sayılmıştır.
YARGITAY — AYRI TEKNİK İZLEME KARARI GEREKİR
Görevlendirme kararına dayanılarak, ayrıca hâkim kararı alınmadan ses ve görüntü kaydı yapılamaz. Bu kayıtlara dayanılarak hüküm kurulması mümkün görülmemektedir.
Savunmada Kışkırtma İddiası
Kararı ve emri isteyin
Görevlendirme kararı veya savcının yazılı emri dosyada mı?
İlk teması araştırın
İlk kim aradı? Teklif kimden geldi?
Israrı belgeleyin
Arama sayısı ve mesajlar ısrarı gösterebilir.
Önceki şüpheyi sorgulayın
Hakkınızda önceden somut bir bilgi var mıydı?
Görevliye soru sorun
Görevlinin duruşmada dinlenmesini talep edin.
Gizli soruşturmacı uygulamasında ispat yükü önemlidir. Kışkırtma iddiası ciddi biçimde ileri sürülmüşse mahkeme bunu araştırmak zorundadır. Araştırma yapılmadan kurulan hüküm eksik incelemeye dayanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Dosyanız alıcı gibi davranan bir görevlinin işlemine dayanıyorsa kışkırtma olup olmadığı incelenmelidir. Delilin hukuka uygunluğunu Avukat Hüseyin Yurtseven ile değerlendirebilirsiniz.
Adres: Beştepe Mah. Meriç Cad. No: 5 Milaslı 2000 Plaza A Blok No: 12 (4. Kat) Yenimahalle / Ankara
Telefon: 0 (312) 212 91 07 | GSM: 0 507 158 00 87
E-posta: parlahukuk@gmail.com | @parlahukuk